Ngày 28/10/2026, Reuters dẫn tin từ The Information cho biết hai công ty AI Trung Quốc là DeepSeek và Moonshot AI đã "dựa nhiều" vào đầu ra của GPT-6 Astra, model mạnh nhất của OpenAI, để huấn luyện các model mới nhất của mình. Hai model bị nêu tên là Kimi K3.1 Pro của Moonshot và DeepSeek V4.1-Flash-1017 [1][2]. The Information dẫn lời những người nắm trực tiếp vụ việc nhưng không nêu tên họ. Khi Reuters đăng tin, cả OpenAI, DeepSeek và Moonshot đều chưa phản hồi [1][2][3].
Kỹ thuật được nhắc tới là chưng cất (distillation), vốn đã thành điểm nóng giữa các hãng AI Mỹ và Trung Quốc suốt năm 2026 [1][4]. Bài viết tách riêng phần đã được công bố chính thức, phần mới chỉ là cáo buộc, và những gì tổ chức dùng AI nên rút ra.
Báo cáo nói gì, và chưa nói gì
Những gì được đưa tin:
- Hai model bị nêu tên: Kimi K3.1 Pro, Moonshot ra mắt ngày 23/10/2026 [5], và DeepSeek V4.1-Flash-1017, ra mắt ngày 17/10/2026 với trọng số mở theo giấy phép MIT [6]. Theo The Information, cả hai đều được hưởng lợi từ việc chưng cất GPT-6 Astra [1][2].
- Model bị khai thác: GPT-6 Astra là model đứng đầu và có giá cao nhất trong dòng GPT-6 của OpenAI, khoảng 10 USD cho 1 triệu token đầu vào và 50 USD cho 1 triệu token đầu ra theo bảng giá API công bố cuối tháng 10 [7].
- Nguồn tin: Những người nắm trực tiếp vụ việc, không nêu tên [1][3].
- Phản hồi: OpenAI, DeepSeek và Moonshot chưa trả lời Reuters; các công ty cũng chưa xác nhận hay phủ nhận [1][3].
Những gì chưa được công bố:
- Đầu ra của Astra được lấy bằng cách nào: Tài khoản chính thức, bên bán lại hay nền tảng trung gian [3][8].
- Khối lượng dữ liệu đã dùng, nội dung dữ liệu và mức cải thiện năng lực nhờ dữ liệu đó [8].
- Có vi phạm hợp đồng, điều khoản sử dụng hay quy định pháp luật cụ thể nào hay không. Các nguồn công khai đến nay chưa khẳng định điều này [3][8].
Bản tin The Neuron ngày 29/10 cũng nhấn mạnh phương pháp của hai công ty chưa được xác nhận độc lập [9].
Chưng cất là gì, và ranh giới nằm ở đâu
Chưng cất là cách huấn luyện một model nhỏ hơn hoặc mới hơn (model "trò") bằng đầu ra của một model mạnh hơn (model "thầy"). Thay vì tự tạo dữ liệu và tự nghiên cứu từ đầu, người làm gửi rất nhiều câu hỏi cho model thầy, gom câu trả lời làm dữ liệu huấn luyện, rồi cho model trò học lại cách trả lời [4][10]. Các hãng như OpenAI, Anthropic và Google cho rằng cách này giúp đối thủ tái tạo năng lực tiên tiến nhanh và rẻ hơn nhiều so với chi phí nghiên cứu gốc [1][3].
Bản thân kỹ thuật này không xấu. Các hãng vẫn chưng cất model lớn của chính mình thành model nhỏ để chạy nhanh và rẻ hơn. Điểm gây tranh cãi là dùng đầu ra model thương mại của hãng khác, trái điều khoản sử dụng, để huấn luyện model cạnh tranh. Bà Caroline Zier, người phụ trách các sáng kiến chính sách an ninh quốc gia chiến lược của OpenAI, nói với Bloomberg rằng mối lo của OpenAI là vi phạm điều khoản dịch vụ, chứ không phải model mở hay chưng cất hợp lệ [10].
Anthropic nêu thêm hai lý do khiến các hãng đặc biệt quan tâm:
- Phần lập luận (reasoning) có giá trị lớn. Trong thử nghiệm của Anthropic, model được huấn luyện bằng toàn bộ bản ghi lập luận của Claude Opus 4.8 đạt 80,4% trên SWE-bench Verified, so với 71,8% khi chỉ dùng bản tóm tắt lập luận [11].
- Model chưng cất có thể thiếu lớp bảo vệ an toàn tương đương model gốc, tạo rủi ro trong các lĩnh vực như an ninh mạng và sinh học [11].

Chuỗi sự kiện dẫn tới báo cáo
Báo cáo ngày 28/10 nối tiếp một chuỗi cáo buộc và biện pháp trong năm 2026. Mỗi mốc dưới đây là một vụ việc riêng, do những bên khác nhau công bố:
| Ngày (2026) | Sự kiện | Loại thông tin | Nguồn |
|---|---|---|---|
| 12/02 | OpenAI gửi bản ghi nhớ tới Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện Mỹ về cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, cáo buộc DeepSeek chưng cất model Mỹ và lách giới hạn truy cập qua bộ định tuyến (router) bên thứ ba | Công bố của hãng | [12] |
| 23/02 | Anthropic nêu tên DeepSeek, Moonshot và MiniMax, với khoảng 24.000 tài khoản gian lận và hơn 16 triệu lượt trao đổi với Claude | Công bố của hãng | [13] |
| 22/07 | Nhà Trắng nói Moonshot đã chưng cất model của Anthropic để phát triển Kimi K3; Bộ trưởng Tài chính Mỹ nói biện pháp trừng phạt "nằm trên bàn". Bộ Thương mại Trung Quốc bác bỏ | Cơ quan nhà nước | [14] |
| 08/09 | NSA, FBI và CISA ra khuyến cáo nêu tên sáu công ty: DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun và Z.AI, cho rằng các công ty này chưng cất "quy mô công nghiệp" từ Claude, GPT, Gemini và Grok từ ít nhất cuối 2024 | Cơ quan nhà nước | [15] |
| 30/09 | OpenAI công bố đã chặn chiến dịch trích xuất lập luận diễn ra từ 01/07 đến 28/07, quy một cụm hoạt động chính cho người liên quan Moonshot | Công bố của hãng | [10][16] |
| 12/10 | Anthropic cho biết biện pháp mới đã giảm khoảng 90–99% lượng dữ liệu bị bên chưng cất thu thập | Công bố của hãng | [11][17] |
| 17/10 | DeepSeek ra mắt V4.1-Flash-1017 | Ra mắt model | [6] |
| 20/10 | Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) yêu cầu loại và gỡ sản phẩm DeepSeek, gồm cả sản phẩm bên thứ ba xây trên công nghệ DeepSeek, khỏi hệ thống của cơ quan dân sự liên bang | Cơ quan nhà nước | [18] |
| 23/10 | Moonshot ra mắt Kimi K3.1 Pro | Ra mắt model | [5] |
| 28/10 | The Information, qua Reuters: hai model trên dựa nhiều vào đầu ra GPT-6 Astra | Báo chí, nguồn ẩn danh | [1][2] |

Đáng chú ý, Trung Quốc đã bác bỏ khuyến cáo của các cơ quan Mỹ, gọi đó là cáo buộc vô căn cứ [10]. Trước đó, theo Reuters (qua Mezha), Moonshot phủ nhận việc chưng cất Kimi K3 từ model khác [19].
Các hãng AI đang phòng thủ thế nào
OpenAI cho biết sau vụ việc tháng 7 đã: khóa hoặc hạn chế tài khoản gian lận; siết kiểm soát đăng ký và hạ tầng; đóng đường cho phép phát lại phần lập luận đã mã hóa; thêm kiểm tra luồng đầu ra; phối hợp với nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba; và chia sẻ kết quả qua Frontier Model Forum cùng các kênh của chính phủ [16][20].
Anthropic công bố ngày 12/10 ba nhóm biện pháp [11][17]:
- Kiểm soát truy cập: tài khoản API tạo từ 31/08/2026 không được sửa phần ngữ cảnh lập luận trước đó khi dùng các model mới; lập luận của model mới không đọc được bằng model cũ có lớp bảo vệ yếu hơn.
- Bộ phân loại hai tầng phát hiện yêu cầu nhằm trích xuất lập luận, tỷ lệ chặn nhầm dưới 0,1% theo công bố của hãng.
- Chế tài: siết hạn mức sử dụng, khóa tài khoản chưng cất dai dẳng (hàng chục nghìn tài khoản, nhiều trường hợp trong vòng hai giờ sau khi chiến dịch bắt đầu), và tính phí cả yêu cầu bị chặn ở một số nhóm.
Anthropic thừa nhận đã từ chối "doanh thu đáng kể" và chưa biết hiệu quả sẽ kéo dài bao lâu, dự đoán đây là cuộc chơi "mèo vờn chuột" [11].
Khuyến cáo của NSA, FBI và CISA cho các công ty AI Mỹ gồm: theo dõi tài khoản bất thường, tỷ lệ giữa gói thuê bao và mức sử dụng thực tế, thông lượng truy vấn ở quy mô doanh nghiệp; thay đổi có chủ đích phản hồi với yêu cầu bị nghi là chưng cất để giảm giá trị huấn luyện; và chia sẻ thông tin giữa nhà cung cấp model, nền tảng đám mây và bên tổng hợp API [15].
Các biện pháp này có cái giá với người dùng hợp lệ: một số nhà phát triển phải cập nhật tích hợp, yêu cầu hợp lệ đôi khi bị chặn, và có thể bị tính phí cho yêu cầu bị từ chối [11]. Finimize nhận định việc giám sát và giới hạn chặt hơn có thể làm tăng chi phí tuân thủ cho người dùng API thông thường [4].

Nhìn cho tỉnh táo
Thông tin chính thức:
- Ngày ra mắt và đặc điểm của Kimi K3.1 Pro và DeepSeek V4.1-Flash-1017 [5][6].
- Công bố của OpenAI ngày 30/09 và của Anthropic ngày 23/02 và 12/10, đều là công bố một phía của bên bị chưng cất [13][16][17].
- Khuyến cáo của NSA, FBI, CISA ngày 08/09 và lệnh của DHS ngày 20/10 [15][18].
- Về riêng báo cáo ngày 28/10: chưa có tuyên bố chính thức nào từ OpenAI, DeepSeek hay Moonshot tính đến 29/10 [1][3].
Nguồn bên ngoài:
- The Information là nguồn gốc của thông tin; Reuters và các trang khác chỉ thuật lại, không công bố xác minh độc lập [1][2][3].
- Một số trang tin tổng hợp thuật lại thêm điểm số và chi phí được cho là của The Information. Những chi tiết này chưa đối chiếu được với bài gốc nên bài không sử dụng.
Ba điểm không nên đọc lệch:
- Một bài báo dẫn nguồn ẩn danh chưa phải kết luận. Chưa có bằng chứng công khai, chưa có phản hồi của các bên, và chưa cơ quan nào kết luận hai công ty vi phạm điều khoản hay pháp luật cụ thể [1][8].
- "Chưng cất" không đồng nghĩa "sao chép nguyên model", cũng không tự động là phạm luật. Đây là kỹ thuật phổ biến trong ngành; tranh chấp nằm ở nguồn dữ liệu, cách lấy và điều khoản sử dụng [8][10]. Cũng có góc nhìn ngược lại: theo Bloomberg (qua TNW), ông David Sacks, cựu phụ trách chính sách AI của Nhà Trắng, cho rằng các báo cáo kiểu này nhằm thúc Mỹ cấm các model mở của đối thủ [10].
- Số liệu phòng thủ là số tự công bố, và không có nghĩa chưng cất đã chấm dứt. Mức giảm 90–99% của Anthropic là "bằng chứng ban đầu", chưa nêu cách đo [11]. Nếu báo cáo ngày 28/10 đúng, nó cho thấy hoạt động chưng cất có thể chuyển sang mục tiêu khác thay vì dừng lại. Ngược lại, việc một model đạt điểm gần Astra cũng không tự chứng minh model đó đã chưng cất Astra.
Ý nghĩa với chúng ta
Các gợi ý dưới đây là góc nhìn chung, team cần đối chiếu với quy trình và chính sách thực tế của VNPAY (an toàn thông tin, pháp chế, mua sắm công nghệ, quản trị dữ liệu).
- Đưa "nguồn gốc model" (model provenance) vào hồ sơ đánh giá nhà cung cấp. Khi đánh giá một công cụ AI, nên hỏi: công cụ chạy trên model nền nào, giấy phép là gì, model đó có đang dính tranh chấp công khai nào không. Lệnh của DHS cho thấy phạm vi rủi ro có thể bao gồm cả sản phẩm bên thứ ba xây trên một model, không chỉ model đó [18]. Danh mục công cụ AI đang dùng (AI inventory) nên ghi cả thông tin này.
- Tách hai lớp rủi ro: dữ liệu và pháp lý. Gọi API do máy chủ đặt ở nước khác vận hành nghĩa là dữ liệu gửi đi chịu luật của nơi đó; tự triển khai trọng số mở trên hạ tầng nội bộ giảm được rủi ro này. Nhưng tự triển khai không xóa rủi ro về nguồn gốc, bản quyền hay tuân thủ nếu sau này cáo buộc được xác nhận. Dữ liệu khách hàng và dữ liệu thanh toán không nên đưa vào dịch vụ chưa được phê duyệt.
- Đừng chọn model chỉ vì rẻ. Giá thấp có thể đi kèm rủi ro gián đoạn: nếu một công ty bị trừng phạt hoặc bị đưa vào danh sách hạn chế, khả năng dùng model hay dịch vụ đám mây liên quan có thể thay đổi nhanh [14][18]. Nên thiết kế lớp trung gian để có thể đổi model, và chuẩn bị sẵn phương án dự phòng.
- Tự kiểm thử an toàn trước khi dùng cho việc nhạy cảm. Theo Anthropic, model chưng cất có thể thiếu lớp bảo vệ tương đương model gốc [11]. Với tác vụ liên quan đến an ninh, dữ liệu cá nhân hay giao dịch, nên chạy bộ kiểm thử red-team nội bộ thay vì tin vào điểm benchmark.
- Nếu tổ chức tự cung cấp model hoặc API AI ra bên ngoài, có thể tham khảo các tín hiệu trong khuyến cáo của NSA, FBI, CISA: Tài khoản đăng ký hàng loạt, truy vấn dồn dập, mẫu prompt lặp lại [15]. Điều khoản sử dụng cũng nên nói rõ việc dùng đầu ra để huấn luyện model khác; phần này cần pháp chế xem xét.
- Đọc tin theo trạng thái thông tin. Phân biệt cáo buộc dựa trên nguồn ẩn danh, công bố một phía của hãng, và quyết định của cơ quan nhà nước, như cách bảng ở trên phân loại.
References
- Reuters (đăng lại trên WIN 98.5) — DeepSeek, Moonshot used OpenAI's GPT-6 Astra to train latest models, The Information reports (28/10/2026). Available at: https://wincountry.com/2026/10/28/deepseek-moonshot-used-openais-gpt-6-astra-to-train-latest-models-the-information-reports/ (Accessed: 29/10/2026).
- Reuters (đăng lại trên The Edge Malaysia) — DeepSeek, Moonshot used OpenAI's GPT-6 Astra to train latest models, The Information reports (29/10/2026). Available at: https://theedgemalaysia.com/node/823731 (Accessed: 29/10/2026).
- Analytics Insight — Chinese AI Labs Accused Of Distilling OpenAI's GPT-6 Astra (29/10/2026). Available at: https://analyticsinsight.net/news/chinese-ai-labs-accused-of-distilling-openais-gpt-6-astra (Accessed: 29/10/2026).
- Finimize — OpenAI Says Chinese AI Labs Distilled GPT-6 Astra (29/10/2026). Available at: https://finimize.com/content/openai-says-chinese-ai-labs-distilled-gpt-6-astra (Accessed: 29/10/2026).
- Moonshot AI — Kimi K3.1 Pro Tech Blog: Advancing Open Intelligence (23/10/2026). Available at: https://www.kimi.ai/blog/kimi-k3-1-pro (Accessed: 26/10/2026).
- TechNode — DeepSeek releases V4.1 Flash-1017 with stronger coding and agent capabilities (19/10/2026). Available at: https://technode.com/2026/10/19/deepseek-releases-v4-1-flash-1017-with-stronger-coding-and-agent-capabilities/ (Accessed: 29/10/2026).
- BleepingComputer — OpenAI launches GPT-6.1 Terra with 3x faster AI agents, 50% lower pricing (26/10/2026). Available at: https://www.bleepingcomputer.com/news/artificial-intelligence/openai-launches-gpt-61-terra-with-3x-faster-ai-agents-50-percent-lower-pricing/ (Accessed: 27/10/2026).
- Shattered — DeepSeek GPT-6 Astra: 2 Models Named in Report (10/2026). Available at: https://shattered.io/deepseek-moonshot-gpt-6-astra-distillation-two-models-2026/ (Accessed: 29/10/2026).
- The Neuron — Everything that happened in AI today, Thursday, October 29, 2026 (29/10/2026). Available at: https://www.theneuron.ai/digest/everything-that-happened-in-ai-today-thursday-october-29-2026/ (Accessed: 29/10/2026).
- The Next Web (Ana Maria Constantin) — OpenAI says Moonshot-linked users tried to extract its AI reasoning (30/09/2026). Available at: https://thenextweb.com/news/openai-moonshot-distillation-campaign-hidden-reasoning (Accessed: 29/10/2026).
- Pulse 2.0 (Amit Chowdhry) — Anthropic Says New Defenses Cut Data Harvested Through AI Distillation Attacks By 90% To 99% (13/10/2026). Available at: https://pulse2.com/anthropic-says-new-defenses-cut-data-harvested-through-ai-distillation-attacks-by-90-to-99/ (Accessed: 29/10/2026).
- Reuters (qua Yahoo Finance) — OpenAI says China's DeepSeek trained its AI by distilling US models, memo shows (12/02/2026). Available at: https://finance.yahoo.com/news/openai-accuses-deepseek-distilling-us-221629899.html (Accessed: 29/10/2026).
- Anthropic — Detecting and preventing distillation attacks (23/02/2026). Available at: https://www.anthropic.com/news/detecting-and-preventing-distillation-attacks (Accessed: 05/10/2026).
- TechTimes — China fires back as US targets Moonshot AI over Kimi K3 Anthropic Fable theft claim (28/07/2026). Available at: https://www.techtimes.com/articles/321757/20260728/china-fires-back-us-targets-moonshot-ai-over-kimi-k3-anthropic-fable-theft-claim.htm (Accessed: 05/10/2026).
- ExecutiveGov — NSA, FBI & CISA Issue Advisory on China-Based AI Distillation Campaigns (09/09/2026). Available at: https://www.executivegov.com/articles/nsa-fbi-cisa-warn-china-ai-distillation-attacks (Accessed: 29/10/2026).
- OpenAI — Disrupting a coordinated model distillation campaign (30/09/2026). Available at: https://openai.com/index/disrupting-a-coordinated-model-distillation-campaign/ (Accessed: 05/10/2026).
- Anthropic — Strengthening our defenses against distillation attacks (12/10/2026). Available at: https://www.anthropic.com/research/distillation-defenses (Accessed: 29/10/2026, đọc qua bản thuật lại của Pulse 2.0 và Unite.AI).
- BleepingComputer — DHS bans DeepSeek products across US federal civilian agencies (20/10/2026). Available at: https://bleepingcomputer.com/news/security/dhs-bans-deepseek-products-across-us-federal-civilian-agencies (Accessed: 29/10/2026).
- Mezha (dẫn Reuters) — Moonshot AI Negotiates Revenue Sharing Deals to Bring Kimi K3 to US Cloud Platforms (26/08/2026). Available at: https://mezha.net/eng/?p=3605018 (Accessed: 26/10/2026).
- Unite.AI — OpenAI Disrupts Coordinated Model-Reasoning Extraction Campaign (30/09/2026). Available at: https://www.unite.ai/openai-disrupts-coordinated-model-reasoning-extraction-campaign/ (Accessed: 29/10/2026).
